Gezi rotalarımın başına bir Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olarak Anadolu'yu koyuyorum. İnsanoğlu kıyas yaparak öğrenen bir canlıdır. Önüne sunulan 'yeni' kavramları kendi idrak sisteminde bir yere koyarak anlamlandırır. Bu açıdan kişinin kendi anlam ve çağrışım dünyasını zenginleştirmesi çok mühimdir. Modern insan hikayesine içerisinde doğduğu toplumun ve tabi doğduğu evin anlamlandırma becerilerini kuşanarak başlar. Bu beceriler toplumun süregelen sosyoekonomik ve sosyokültürel mirasından etkilenerek oluşur. Bugün kültür diye adlandırdığımız terim bu etkileşimleri kapsar ve dinamiktir, çevresinde olup bitenden etkilenir ve çevresini etkiler. Kültürün inşa edilebilmesi ve aktarılabilmesi için ise dil gerekir. Dil dediğimiz bizi çevremizde koşuşturup duran ilkel milyonlarca canlıdan ayıran yegane yapıdır. Bu yapı atalarımızda yaklaşık MÖ 160,000'de gelişmeye başlamış ve günümüzde de gelişimini devam ettirmektedir. Dildeki gelişmeler kültür aktarımımızı dolayısıyla öğrenme ve anlamlandırma temellerimizi güçlendirmektedir.

​

İnsanların'da dahil olduğu hominidler ailesinin türediği kabul edilen ilk tür olan ve yaklaşık 3.7 milyon yıl önce bir milyon yıl boyunca varlıklarını sürdürdüğüne inanılan Australopithecus Afarensis'in modern insan olma yolunda geçirdiği en büyük iki farklılaşma beyin büyüklüğündeki artış ve karmaşık dil yapıları geliştirme özellikleriydi. Bu uzun farklılaşma yolculuğunda ilk hominidlerden modern insana beyin hacmi neredeyse 3 katına çıkmış ve 1400 santimetreküp değerlerini görmüştür. Bu değişim henüz diğer hiçbir canlı türünde görülmemiştir. Gelgelelim uzmanlar özellikle son 200,000 yıl içerisinde gerçekleşen beyin hacmindeki büyümeyi büyük ölçüde dil gelişimine bağlıyorlar. Sonuç olarak dil yalnızca günlük hayatımızı kolaylaştıran bir iletişim aracı değildir. Dil yalnızca bir kültür aktarıcısı da değildir. Dil çevremizi anlamlandırmamızı sağlayan, kavramları ve karşılıklarını beynimizin veri tabanında adreslememizi sağlayan, duygularımızın ve düşüncelerimizin aktarıcısı, kültürlerin oluşturucusu olan ve belki de en önemlisi çevremizdeki veri ve olaylar kaosunu standartlaştırıp bütün bir tür arasında karşılaştırma aracı olarak görev yapan başlıca varlık organıdır ve sayılanların hiçbiri dil olmadan varlıklarını sürdüremezler. 

​

Bu anlatının sonunda varılmak istenen nokta şudur. Dil hazinesi zengin bir kişi aynı zamanda anlam dünyası zengin bir kişidir. Bir toplumun dili o toplumun tarihini yansıtır. Denizlerde hüküm sürmüş toplumlarda yüzlerce denizcilik terimi terimi varken çölde hayatta kalmış kabileler sıcağı ve türevlerini birçok kelimeyle detaylandırır. Bu paralelde kişinin dilini bilmesi, tarihini ve kültürünü bilmesinin ilk ve en büyük adımıdır. Daha sonra kişi yaşadığı coğrafyayı ve o coğrafyanın tarihini iyi bilmelidir. Ankara'nın neden Ankara, İzmir'in neden İzmir, Trabzon'un neden Trabzon olduğunu anlamalıdır. Bölgenin tarihini, coğrafyasını ve dilini anlayan bir kişi ancak o bölgenin kültürünü tamamen kavrayabilir.

​

Bundan ötürüdür ki planlı seyahatlerimin ilklerinde kendi anayurdumu tanımaya çalışacağım. İyi okumalar.

​

H. Tarık Cengiz

21.03.2025